Przemoc w szkole – jak ją rozpoznać i reagować?
Przemocy ze strony rówieśników doświadcza zdecydowana większość polskich uczniów. Jest ona powszechna, także w placówkach oświatowych. Szkoła ma prawny obowiązek reagować, ale żeby skutecznie jej przeciwdziałać konieczna jest współpraca kadry pedagogicznej, rodziców i samych uczniów.
Przemocy rówieśniczej nie wolno traktować jako etapu dorastania. U dzieci, które jej doświadczają, częściej pojawiają się lęk, obniżony nastrój, poczucie osamotnienia i niska samoocena, a także bóle głowy i brzucha czy kłopoty ze snem. Takie dzieci czują się w szkole mniej bezpiecznie i gorzej się uczą, rośnie też ryzyko samookaleczeń. Badania brytyjskie pokazały, że skutki przemocy doznanej w dzieciństwie mogą być odczuwalne nawet 40 lat później[1]. Skala zjawiska jest większa niż może się to powszechnie wydawać. Według raportu „Rówieśnicy” Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę z 2026 r. aż 87% uczniów doświadczyło co najmniej jednej formy przemocy rówieśniczej. Najczęściej było to wyśmiewanie i krytykowanie wyglądu (58%) oraz nieprzyjemne wiadomości w internecie (56%)[2]. Z badań NASK z 2025 r. wynika, że więcej niż co czwarty nastolatek zetknął się z co najmniej jedną formą przemocy w internecie, a niemal połowa pokrzywdzonych (47%) nie podjęła żadnych działań. Badanie pokazuje też, jak bardzo dorośli przeceniają swoją kontrolę: 58% rodziców deklaruje, że monitoruje lub ogranicza dostęp dziecka do pornografii i innych niebezpiecznych treści, ale potwierdza to zaledwie 18% nastolatków[3]. Niepokoi również to, na czyje wsparcie dzieci mogły liczyć w trudnej sytuacji. Najczęściej jest to mama (65%) i rówieśnicy (64%), do psychologa lub pedagoga zwraca się 13% dzieci, a do nauczyciela 11%. Co dwunaste dziecko (8%) nie ma nikogo, komu mogłoby się zwierzyć[4].
Nie każdy konflikt między dziećmi jest przemocą. O przemocy rówieśniczej mówimy wtedy, gdy ktoś celowo chce zrobić drugiej osobie przykrość lub krzywdę, dzieje się to wielokrotnie, a osoba krzywdzona jest słabsza od sprawcy lub grupy sprawców i nie potrafi sama się obronić. Przemoc bywa słowna, gdy dziecko jest przezywane i ośmieszane, relacyjna, gdy jest wykluczane z grupy, ignorowane lub gdy nastawia się przeciwko niemu innych, fizyczna, gdy jest bite, popychane czy szarpane, a także materialna, gdy niszczy się lub zabiera mu rzeczy. Coraz częściej przybiera formę cyberprzemocy: obraźliwych wiadomości i komentarzy, publikowania ośmieszających zdjęć i filmów, podszywania się pod kogoś, usuwania z grup, a nawet szantażu intymnymi zdjęciami[5]. Przemoc w sieci i przemoc w realnym świecie zwykle idą w parze – prawie połowa uczniów dręczonych bezpośrednio doświadcza tego także w internecie. Cyberprzemoc jest więc najczęściej przedłużeniem tego, co dzieje się w klasie i dlatego jest również sprawą szkoły[6].
Obowiązki szkoły są jasno określone w przepisach. Od 2024 r. każde przedszkole, szkoła i placówka ma obowiązek posiadać pisemne standardy ochrony małoletnich. Określają one m.in. zasady bezpiecznych relacji personelu z dziećmi, procedurę interwencji, zasady bezpiecznego korzystania z internetu i sposób przyjmowania zgłoszeń. Standardy mają być dostępne dla rodziców i uczniów, także w wersji zrozumiałej dla dzieci, a rodzic ma prawo o nie zapytać[7]. Szkoła powinna poważnie potraktować każde zgłoszenie – od ucznia, rodzica, świadka czy nauczyciela – ustalić okoliczności, zabezpieczyć dowody, podjąć działania wobec sprawcy, wesprzeć osobę krzywdzoną, chronić świadków przed odwetem i dokumentować swoje działania. W poważniejszych sprawach, takich jak groźby karalne, uwodzenie dziecka przez internet czy rozpowszechnianie intymnych zdjęć małoletnich, szkoła zawiadamia sąd rodzinny lub Policję[8]. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna należy się zarówno uczniowi krzywdzonemu, jak i temu, który krzywdzi[9]. Szkoła reaguje także wtedy, gdy nauczyciel lub pedagog podejrzewa, że uczeń doznaje przemocy w domu – może wówczas wszcząć procedurę „Niebieskie Karty”, co nie wymaga zgody rodziców[10]. Od 1 września 2026 r. uczniowie szkół podstawowych nie mogą korzystać z telefonów komórkowych w czasie zajęć, z wyjątkami, np. za zgodą nauczyciela lub ze względów zdrowotnych[11]. Szkoły mają czas do 31 grudnia 2026 r., by określić w statucie zasady przechowywania telefonów. Zakaz porządkuje zasady w szkole, ale nie rozwiązuje problemu cyberprzemocy, która toczy się głównie po lekcjach.
Wiele zależy od rodziców. Najważniejsza jest rozmowa i dbanie o relacje. Jeśli dziecko opowiada o przemocy, trzeba mu uwierzyć. Warto zabezpieczyć dowody, robiąc zrzuty ekranu z widoczną datą, nazwą nadawcy i treścią. Sprawę należy zgłosić w szkole – wychowawcy, pedagogowi, psychologowi lub dyrektorowi – i poprosić o informację, jakie działania szkoła podjęła. Dzieci i młodzież mogą szukać wsparcia pod numerem 116 111. To Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży prowadzony przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę, czynny całodobowo, bezpłatny i anonimowy[12]. Rodzice i nauczyciele, którzy niepokoją się o bezpieczeństwo dziecka, mogą zadzwonić pod bezpłatny numer 800 100 100 (od poniedziałku do czwartku w godz. 10–14, w piątek w godz. 12–15)[13]. Nielegalne treści w internecie można zgłaszać, także anonimowo, do zespołu Dyżurnet.pl działającego w NASK – przez formularz na stronie dyzurnet.pl, e-mailem na adres dyzurnet@dyzurnet.pl lub telefonicznie pod numerem 801 615 005[14]. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia należy dzwonić pod numer 112.
dr hab. Magdalena Szafranek, prof. UW
Przewodnicząca Rady Naukowej Instytutu Nowej Kultury
Artykuł towarzyszący bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Różne oblicza przemocy wobec dzieci” realizowanej w 2026/2027 r. przez Fundację Instytut Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl
[1] K. Makaruk, Przemoc rówieśnicza, [w:] M. Sajkowska, R. Szredzińska (red.), Dzieci się liczą 2022. Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa i rozwoju dzieci w Polsce, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Warszawa 2022, s. 269.
[2] J. Kopycka, S. Wójcik, P. Raczyński, RÓWIEŚNICY. Raport o przemocy rówieśniczej 2026, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Warszawa 2026, s. 8.
[3] A. Ładna (red.), Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców – raport badawczy, NASK – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2025, s. 10, 18, 20
[4] K. Makaruk, K. Drabarek, A. Popyk, S. Wójcik, Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Warszawa 2023, s. 7.
[5] K. Makaruk, Przemoc rówieśnicza, [w:] M. Sajkowska, R. Szredzińska (red.), Dzieci się liczą 2022. Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa i rozwoju dzieci w Polsce, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Warszawa 2022, s. 257.
[6] J. Kopycka, S. Wójcik, P. Raczyński, RÓWIEŚNICY… op. cit., s. 31.
[7] Art. 22b–22c ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (t.j. Dz.U. 2026 poz. 110), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1606).
[8] Art. 572 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; art. 304 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego; art. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.
[9] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1798).
[10] Art. 9d ust. 1 i 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1673); § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz.U. 2023 poz. 1870).
[11] Art. 98a–98d ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, dodane ustawą z dnia 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (Dz.U. 2026 poz. 1036).
[12] https://116111.pl/
[13] https://800100100.pl/
[14] https://dyzurnet.pl/instrukcja-wypelniania-formularza
